«Таасирдүү үн – таанымал образ» аталышындагы семинар өткөрүлдү

Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин Үзгүлтүксүз билим берүү борборунун семинарлар программасынын алкагында доцент, доктор Айнура Кабатай кызынын «Таасирдүү үн – эсте каларлык имидж» аталышындагы семинары өткөрүлдү. Касым Тыныстанов атындагы жыйындар залында уюштурулган семинарда баарлашуу процессинде үндүн жана сүйлөө техникасынын адамдын жеке имиджине тийгизген таасири каралды.

Катышуучулардын таасирдүү сүйлөө көндүмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган семинарда туура дем алуу, үндү башкаруу, артикуляция, дикция, интонация жана сөздөрдү туура айтуу сыяктуу маселелерге көңүл бурулду. Теориялык маалыматтар практикалык көнүгүүлөр менен айкалыштырылып, баарлашуу көндүмдөрүн өркүндөтүүгө жана инсандар аралык мамилелерди жакшыртууга багытталган ыкмалар сунушталды.

Натыйжалуу баарлашууда үндүн жана жеке имидждин мааниси

Семинардын ачылышында сөз сүйлөгөн Үзгүлтүксүз билим берүү борборунун төрагасы, профессор, доктор Южел Өксүз үндүн жана жеке имидждин адамдар ортосундагы мамилелердеги маанисине токтолду.

Ал баарлашууда адамдын эмне айтканы гана эмес, аны кандайча жеткиргени жана маектешинде кандай таасир калтырганы да маанилүү экенин баса белгиледи.

«Адам башкаларга эмне айтканы менен гана эмес, аны кандайча айтканы, кандайча укканы жана маектешинин аң-сезиминде кандай образ калтырганы аркылуу да таасир эте алат», – деди Южел Өксүз.

Ошондой эле ал көркөм жана таасирдүү сүйлөө адамдарга таасир этүүнүн маанилүү каражаты экенин белгилеп, чын ыкластуу жана ишеним жараткан баарлашуу адамдын сезимдерине да таасир бере аларын айтты.

«Чын жүрөктөн, ишенимдүү сүйлөп, жакшы таасир калтыра алсак, адамдардын көңүлүнө жол таап, алардын жүрөгүнө да таасир эте алабыз», – деп белгиледи профессор.

Таасирдүү сүйлөөнүн негизги элементтери

Семинарда баяндама жасаган доцент, доктор Айнура Кабатай кызы баарлашуу күнүмдүк жашоонун ажырагыс бөлүгү экенин белгилеп, жакшы идеяларга ээ болуу жетишсиз экенин, аларды туура жана таасирдүү жеткире билүү да өзгөчө мааниге ээ экенин баса белгиледи.

Баяндамачы чечендик өнөрдүн беш негизги элементине токтолду. Алар: ойду табуу жана мазмунду аныктоо (inventio), материалды иретке келтирүү жана композиция түзүү (dispositio), стилди жана сөз каражаттарын тандоо (elocutio), эске тутуу (memoria) жана ойду аудиторияга жеткирүү (actio).

Айнура Кабатай кызы таасирдүү сүйлөө үчүн үндү туура пайдалануу, дем алууну көзөмөлдөө, артикуляцияны, дикцияны, интонацияны жана орфоэпиялык, башкача айтканда, сөздөрдү адабий тилдин нормаларына ылайык туура айтуу көндүмдөрүн өнүктүрүү зарылдыгын белгиледи.

Туура дем алуунун жана үндү башкаруунун мааниси

Семинардын негизги темаларынын бири таасирдүү сүйлөөдө туура дем алуунун жана үндү башкаруунун ролу болду. Айнура Кабатай кызы үндүн бийик жана төмөн болушунун өзгөчөлүктөрүнө токтолуп, сүйлөө учурунда туура дем алуу үндү натыйжалуу жана туруктуу пайдаланууга өбөлгө түзөрүн түшүндүрдү.

Баяндамачы акырек, көкүрөк жана диафрагма аркылуу дем алуу сыяктуу ар кандай дем алуу ыкмаларын түшүндүрүп, сүйлөө учурунда диафрагмалык дем алуунун маанисин баса белгиледи. Ошондой эле катышуучуларга туура дем алуу техникасын калыптандырууга багытталган практикалык көнүгүүлөрдү көрсөттү.

Анын айтымында, ымыркайлар табигый түрдө диафрагмалык дем алууну колдонушат, бирок убакыттын өтүшү менен бул адат өзгөрүшү мүмкүн. Диафрагманы туура пайдалануу сүйлөө учурунда үндүн натыйжалуулугун жогорулатууга жана чарчоону азайтууга көмөктөшөт.

Артикуляция, дикция жана интонация

Семинарда артикуляциянын, дикциянын жана интонациянын таасирдүү сүйлөөдөгү орду кеңири каралды. Айнура Кабатай кызы тыбыштарды туура айтуунун жана сүйлөө учурунда ооз көңдөйүндөгү сүйлөө органдарын туура пайдалануунун үндүн сапатына тийгизген таасирин түшүндүрдү.

Ал тыбыштарды туура эмес айтуу сөздөрдүн жана сүйлөмдөрдүн маанисин өзгөртүп жибериши мүмкүн экенине көңүл бурду. Ал эми интонация айтылган ойдун маанисин жана эмоционалдык таасирин жеткирүүдө маанилүү кызмат аткарарын белгиледи.

Баяндамачы артикуляцияны жана туура айтуу көндүмдөрүн өнүктүрүү үчүн жаңылмачтарды жана тыбыштык көнүгүүлөрдү пайдаланууга болорун айтып, ар бир тилдин өзүнө мүнөздүү интонациялык түзүлүшү бар экенин да баса белгиледи.

Сүйлөө ылдамдыгынын жана туура айтуунун мааниси

Айнура Кабатай кызы сүйлөө ылдамдыгы угуучулардын айтылган маалыматты түшүнүүсүнө түздөн-түз таасир этерин белгилеп, түшүнүктүү сүйлөө үчүн ылайыктуу темпти сактоо зарылдыгына токтолду.

Баяндамачы мүнөтүнө болжол менен 120 сөз айтууну сүйлөө ылдамдыгынын бир мисалы катары келтирип, сүйлөө темпи тилдердин өзгөчөлүктөрүнө жараша айырмаланышы мүмкүн экенин түшүндүрдү.

Семинардын соңку бөлүгүндө орфоэпия, башкача айтканда, сөздөрдү адабий тилдин кабыл алынган айтылыш нормаларына ылайык туура айтуу маселеси каралды. Катышуучуларга сөздөрдү туура айтуу, ойду так жана түшүнүктүү билдирүү, ошондой эле тилдин эрежелерин сактоо зарылдыгы белгиленди.

Баяндамадан жана практикалык көнүгүүлөрдөн кийин семинар жыйынтыкталды. Иш-чаранын соңунда доцент, доктор Айнура Кабатай кызына ыраазычылык кат тапшырылды.